Oaza sztuki barokowej

Wiele opowieści z okresu baroku rozpoczyna się od cudu.

Historia Kuksu rozpoczęła się prawdopodobnie od oszustwa. Właściciel włości, ekscentryczny hrabia František Antonín Špork,, zaprosił pod koniec XVII wieku do źródeł wywierających w malowniczej dolinie komisję najwybitniejszych autorytetów, którzy uznali wodę za leczniczą. Współczesne analizy chemiczne nie potwierdziły żadnych wyjątkowych właściwości tutejszych wód.

František Antonín Špork
(1662 - 1738)

Zbawienne działania wody były mistyfikacją, która umożliwiła powstanie jednego z najbardziej zachwycających klejnotów sztuki barokowej na świecie. W dosłownie gorączkowym tempie powstał nie tylko po obu stronach doliny Łaby, ale też w przylegających lasach rozległy i przemyślany do najmniejszego szczegółu zespół uzdrowiskowy. Hrabia Špork zaangażował najlepszych architektów i rzeźbiarzy. Uzdrowisko szybko zyskało rozgłos i tak jak życzył sobie jego założyciel, stało się popularnym ośrodkiem życia towarzyskiego. Podobnie jak ma to miejsce we współczesnych uzdrowiskach założyciel Kuksu kładł nacisk nie tylko na zabiegi lecznicze, ale też na życie towarzyskie gości. W czasach największej sławy Kuks był dosłownie sensacją dla wszystkich zmysłów.

"W Kuksie można było dojrzeć różne niespotykane rzeczy, przeróżne dzieła sztuki, wykonane przez najsłynniejszych artystów, rozmaite zadziwiające przyrządy i urządzenia, o których krążyły niewiarygodne legendy. Sama postać hrabiego Šporka, który chciał stworzyć z Kuksu mały Versailles z jego wystawnym stylem życia wabiącym przede wszystkim szlachetnych jaśniepaństwa, którzy mogli się tu oddawać przyjemnościom w rozległych i zadbanych lasach."

W ujęciu kralovedvorskiego pisarza ludowego Halíka

 

Photo: Szpital w Kuksie, Taras szpitala w Kuksie, Pierwotny ogród w uzdrowisku (© Ladislav Renner)

 

Woda ze źródeł spływała po monumentalnych kaskadowych schodach zdobionych posągami trytonów do fontanny z posągiem Polifema, z której przez pomysłowy mechanizm ukryty w plecach boga rzek rozlegała się muzyka. Wzdłuż brzegów Łaby wyrósł tor wyścigowy obsadzony szeregiem wyciosanych w kamieniu krasnali. Uzdrowisko posiadało stałą scenę teatralną, na której w sezonie regularnie gościły czołowe zespoły aktorskie. O pełne żołądki gości starał się gościniec U zlatého slunce. Okoliczne lasy służyły nie tylko jako miejsce uciesznych łowów pod patronatem św. Huberta, ale też do kontemplacji i medytacji. Rzeźbiarz Matyáš Bernard Braun przemienił okoliczne skały piaskowe w niepowtarzalną galerię rzeźbiarską pod odkrytym niebem; wśród rzeźb dominują postaci pustelników Onufrego i Garina. Odwiedzający gęste lasy w okolicach Kuksu mógł również spotkać prawdziwych pustelników, których hrabia Špork utrzymywał na swoich włościach.

Mateusz Bernard Braun
(1684 - 1738)

© archiv Revitalizace KUKS o. p. s.

 

Właściciel Kuksu był nie tylko wielkim mecenasem sztuki, ale również człowiekiem o skłonnościach dobroczynnych. Na przeciwko kompleksu uzdrowiskowego, na prawym brzegu Łaby, kazał wybudować szpital dla weteranów wojennych. Nad elewacją obiektu szpitalnego wznosi się kościół Najświętszej Trójcy zaprojektowany przez słynnego włoskiego architekta Giovanniego Battystę Alliprandiego. Krypta kościoła służyła jako grobowiec rodzinny, w którym został również pochowany założyciel Kuksu, hrabia Špork. Szczytem kunsztu artystycznego, który sam w sobie wystarczyłby do zapewnienia sławy temu miejscu są alegoryczne postaci dwunastu Cnót i Przywar ludzkich, zainstalowane na tarasie szpitala. Mistrzowskie dzieło wspomnianego już Matyáša Bernarda Brauna miało przypominać gościom hrabiego antagonizm dobra i zła, co nadawało beztroskiemu życiu w kurorcie duchowo moralizujący rozmiar.

Apteka
więcej

Photo: Alegoria Cnót i Przywar dzieło Mateusza Bernarda Brauna, Grobowiec rodu Šporków (© Ladislav Renner)

 

W symboliczny sposób, co się rozpoczęło od wody, na wodzie się też skończyło. W grudniu 1740 roku Łaba wystąpiła z brzegów a większość uzdrowiska pochłonęła powódź. Jego działalności nigdy nie odnowiono a kolejne rany przyniosły konflikty zbrojne, które przewaliły się w okolicach Kuksu w dalszych latach. Możemy jedynie żałować, że z Kuksu hrabiego Šporka zachowały się jedynie resztki pierwotnego wielkodusznego projektu. Nieodłącznym elementem sztuki baroku jest medytacja nad marnością życia doczesnego, która podkreśla wyjątkową atmosferę współczesnego Kuksu.

Kuks

Twoje ulubione