Praga Żydowska

Praga Żydowska

Swą złotą erę przeżywało w tym czasie również praskie getto żydowskie.

Cesarz potwierdził przywileje żydowskie a Dzielnica Żydowska pod jego rządkami kwitła jak nigdy przed tym.

W tym czasie zostały wybudowane synagogi Maisela, Pinkasa i Wysoka, a także ratusz i wiele innych obiektów prywatnych i publicznych. W Pradze działały słynne szkoły talmudyczne, powstawały tu pamiętne dzieła literackie i naukowe. Funkcjonowały tu hebrajskie drukarnie. Legendarną postacią ówczesnej żydowskiej Pragi był Jehuda Liva ben Becalel, znany również jako rabbi Löw. Aczkolwiek spędził w Pradze jedynie część swojego życia, został pochowany na tutejszym Żydowskim cmentarzu a zasłynął też jako twórca mitycznego Golema.

 

Photo: Stary Cmentarz Żydowski (© Thinkstock), Wysoka synagoga (© City of Prague)

Golem

Żydowska mistyka opisuje Golema jako istotę ożywioną przez człowieka. Wyobrażenie postaci ulepionej z gliny na podobieństwo ludzkie, pochodzi prawdopodobnie ze starożytnego Egiptu, gdzie została udokumentowana przez literaturę w opowiadaniu z 2-iej połowy VI wieku przed naszą erą. Praski Golem cieszy się jednak największą sławą. Podobno stworzył go pod koniec XVI wieku żydowski rabbi Jehuda Liva ben Becalel, aby chronił dzielnicę żydowską przed chrześcijanami. Golem ożywał po włożeniu mu do ust szemu – zwitku – i słuchał tylko tego, kto zwitek włożył. Ze zniszczeniem praskiego Golema jest związana kolejna legenda, według której pewnego dnia rabbi zapomniał przed wyjściem do synagogi wyjąć szem z ust Golema a ten, ponieważ nie miał żadnej określonej pracy, zaczął niszczyć cenne meble, rzeźby i wyposażenie całego domu rabbiego. Przerażona służąca przybiegła do synagogi i prosiła rabbiego, aby położył kres temu szaleństwu. Rabbi krzyknął na Golema, aby się zatrzymał i wyjął mu szem z ust. A ponieważ owo wyjęcie nastąpiło w czasie święta żydowskiego, Golem obrócił się w proch. Zgodnie z legendą Golem spoczął na strychu Synagogi Staronowej, gdzie od tego czasu nikt nie mógł wkroczyć. Pozwolenie na poszukiwania otrzymały w przeszłości jedynie dwie osoby - w 1920 roku szukał go bezowocnie dziennikarz Egon Erwin Kisch a w latach 80-tych XX wieku przy pomocy georadaru Ivan Mackerle. Postać Golema nadal żyje tylko na stronach książek. Najbardziej znanym przekazem legendy jest powieść autorstwa żydowskiego pisarza z Pragi Gustava Meyrinka.

 

Photo: Legendarny praski Golem i jego stwórca rabbi Löw, Synagoga Staro-Nowa w 1836 roku

 

Autor Golema jest pochowany na Starym Żydowskim Cmentarzu, który niemal cudem przetrwał wszystkie kataklizmy, asenizacje i wojny. Na macewach znajdują się modlitwy za zmarłych, tzw. modlitwy kamienia a niektóre z nich od XVI wieku są ozdobione specjalnymi symbolami, których znaczenia nie udało się jak dotąd do końca odszyfrować. Najczęściej występującymi symbolami są zwierzęta lew, ryba, jelonek, niedźwiedź. Aż odnajdziesz grób rabbiego Löwa, połóż przy jego nagrobku kartkę z prośbą i z modlitwą. A zgodnie z legendą powinno Ci się spełnić każde życzenie.

Einstein, Kafka i gra nas skrzypcach

E=mc?

Praga stała się również na pewien czas azylem dla jednego z największych myślicieli badających tajemnice kosmosu, jakim był Albert Einstein. Najsłynniejszy fizyk XX wieku przybył do Pragi w kwietniu 1911 roku, jako wykładowca fizyki teoretycznej na tutejszym uniwersytecie niemieckim. Wiele sobie obiecywał od pobytu w mieście nad Wełtawą, gdzie wreszcie mógł się skupić wyłącznie na pracy naukowej. W Pradze spędził rok i kwartał a tym czasie, jak sam przyznał, uczynił znaczny krok w kierunku szczególnej teorii względności. Podziękowanie dla Pragi podsumował w 1923 roku w przedmowie do czeskiego wydania rozprawy Ogólnej i szczególnej teorii względności: „Cieszę się, że ta mała książka została wydana w języku ojczystym tegoż kraju, w którym znalazłem skupienie niezbędne do tego, abym podstawową koncepcję ogólnej teorii względności, którą pojąłem już w 1908 roku, powoli przyodział w bardziej konkretną postać.“

 

Photo: Albert Einstein (1921), Franz Kafka (1912)

 

Podczas pobytu w Pradze Einstein opublikował jedenaście prac. Jego życie, jak poświadcza lista wielu innych czynności, z daleka nie toczyło się jedynie wokół grawitacji i teorii względności. Oprócz spotkań w kole muzycznym, gdzie w kameralnym kwartecie ekstrawagancki profesor relaksował się grając na skrzypcach, bywał również gościem salonowego towarzystwa filozoficznego w kawiarni Louvre na ulicy Národní třída oraz w salonie Berty Fantové, gdzie spotykała się praska elita intelektualna. Częstym bywalcem bywał tu też pisarz Franz Kafka. Niestety nie zachowała się żadna wzmianka o spotkaniach tych wybitnych osobistości, dlatego możemy jedynie spekulować, co mogłoby stanowić przedmiot ich rozmów oraz czy wzajemne spotkanie mogło mieć ich w jakiś sposób wzbogacić. Już samo wyobrażenie jest na tyle inspirujące, że z trudnością można się oprzeć tym hipotezom. Czeski poeta Jiří Karásek z Lvovic dopatruje się w niej nawet typowego rysu tutejszej atmosfery:

"Praga jest jedynym miastem, w którym masz wrażenie, że możesz się spotkać z kimś tak zadziwiającym, kto będzie twoim przeznaczeniem, że staniesz przed nim bez obrony przed jego siłą, potęgą.“

Praskie Synagogi

Praga

Twoje ulubione